اولین نمایشگاه نگارگران مکتب قزوین – 1396
تاریخ انتشار
نگارگران مکتب قزوین

با سلام و احترام
به سنت دیرینه گرامیداشت اکسیر هنر که از ازل به مدد آن مس های وجودی کیمیا گشته و طلا شده است و جوهره وجودی هر ایرانیست;
برآن شدیم تا تنی چند از هنرمندان قلمرو لایتناهی قلم و رنگ و طرح و زیبایی و عشق را…
در کنار هم گرد آورده و جهان را به چشمی دیگر نظاره کنیم به چشمی که هنوز یارای آن دارد که زیبایی ها را ببیند و به رقص قلم طرح زند و به مدد رنگ خلق کند و به رسم تعهد و دغدغه هنرمندی جهان به ودیعه گرفته را کمی، تنها کمی زیبا تر از پیش باز پس دهد که بی شک تمام هنر هنرمند جز این نیست…
سهیلا اسکندری
دبیر برگزاری نمایشگاه و مسئول اتاق نگارگری خانه صنایع دستی

استاد کیانوش معتقدی
استاد کیانوش معتقدی

هنر کتاب آرایی و تزیین نسخ خطی از دیرباز تاکنون یکی از شاخص ترین هنرهای صناعی در گستره جغرافیایی فرهنگی ایران به حساب می‌آید. در این رهگذر، نخستین آثاری که می‌توان آن‌ها را دستاوردهای (سنت) کتاب سازی در جهان اسلام به شمار آورد، مصحف نفیس قرآنی سده‌های آغازین هستند که علاوه بر خوشنویسی، هنر تأثیر در آن ها متبلور گردید.
هر چند حرکت رو به رشد تحولات هنر کتاب آرایی ایرانی با حمله ایلخانان مغول برای چند دهه دچار فترتی ناخواسته شد، اما تنها چند دهه بعد، و با اسلام آوردن سلاطین مغول و به دلیل حضور وزرای دانشمند ایرانی در این دوران، هنر و معماری ایرانی دچار رونسانسی شگفت انگیز و به تبع هنر کتاب آرایی نیز دستخش تغییراتی اساسی شد از این دوران به بعد و به سبب شکل‌گیری دوباره تشکیلات (کتابخانه سلطنتی)، هنر نقاشی ایرانی نیز با کیفیت و نگاهی تازه احیا گردید.
با آغاز سده هشتم هجری، ویژگی‌های سبکی هنرمندان در شهر و مراکز هنری تثبیت و به همین دلیل امروز مکاتب هنری هر شهر و هر دوره تاریخی بر اساس نمونه های باقیمانده، قابل شناسایی هستند.
پس از سقوط صفویان، هنرهای سنتی ایران به خصوص نگارگری و تذهیب، با کیفیت نازلی نسبت به گذشته به حیات خود ادامه دادند و روی کار آمدن حکومت زندیه در شیراز و بعد خاندان قاجار، و با وجود حجم بالای تولیدات آثار هنری، کمک شایانی به حفظ این هنرهای ظریف و فاخر نکردند و در نهایت با نفوذ نقاشی غربی و آمدن صنعت چاپ و عکاسی، چراغ پرفروغ سنت کتاب آرایی ایرانی برای همیشه خاموش شد.
در بررسی تاریخ هنر کتاب آرایی ایران، جایگاه شهر قزوین، قبل از روزگار صفوی و به خصوص با روی کار آمدن شاه طهماسب – و انتخاب این شهر به عنوان پایتخت – از اهمیت فراوانی برخوردار است. آنچنان که علاوه بر هنر خوشنویسی، که خواسته در گذر چندین قرن همواره در استیلای خوشنویسان قزوینی به کمال رسیده، هنر نقاش مینیاتور، تذهیب و نقاشی دیواری نیز به طرز چشم نوازی در این دیار شکوفا گردید. شایان ذکر است، که انتقال پایتخت صفویان به اصفهان، روند تحولات هنری در قزوین همچنان ادامه یافت و بر اساس نمونه‌های رقم دار و تاریخ دار (نسخ خطی و قطعات منفرد نقاشی و خط) این پیوستگی تا روی کار آمدن سلسله قاجار و تا پایان سده سیزدهم هجری نیز قابل پیگیری است. اما متاسفانه تا به امروز کمتر پژوهشگران هنرهای اسلامی – ایرانی به اهمیت (مکتب هنری قزوین) آگاهی یافته و به آن پرداخته اند و جای خوشبختی است که در فرصت پیش رو و به همت جمعی از هنرمندان نگارگر و مذهب شهر قزوین بخشی از این سنت فراموش شده و ارزشمند، بازآفرینی شده است.
کیانوش معتقدی

اسد فقیهی
استاد اسد فقیهی

1-برتراند راسل : از کسی که کتاب زیاد می خواند نترسید از کسی بترسید که یک کتاب بیشتر نمی خواند. ما این موضوع را بسط می دهیم به هنر ایرانی . هنر ایرانی دچار یک قبض شده و رهایی از این قبض در گرو مطالعه و عدم دگر اندیشی ست .
2-اسلام بر نقاشی ایرانی تاثیرات زیادی گذاشته است:
الف: همین فانتزی زیبایی که هنرنگارگری دارد.
ب: چو بسته و عدم اجازه ورود افراد متفکر و هنر غیر اسلامی و تاثیرات زیاددیگر
اما الان هم فقها،نواندیشان دینی و عرفانی ماهمون طرز فکررودارن؟خیر
نمی دونم چقدر متوجه اهمیت مطالعه نقوش ایرانی در دوره کنونی شدید ما باید برای نواوری با آرا و اندیشه های عرفا و صوفی ها و فقها و نواندیشان دینی امروز آشناباشیم تا بتوانیم نگارگری امروز رو داشته باشیم .
نظریه قبض و بسط تیًوریک بشریت دکتر سروش در صورت آشنایی با این نظریه می توانیم این رو بسط بدیم در نقاشی این تیًوری به صورت خلاصه میگه در طول تاریخ احکام فقیهی و حتی اساسی دین بسته به شرایط جامعه تغییر خواهد پذیراست پس در مورد نقاشی هم این صادق خواهد بود اگر الان ما نظر مولوی را قبول نداریم که دنیا را سراسر نور فراگرفته و یک نقطه روشن به نام عشق در عالم هست ما سایه را می توانیم اضافه کنیم به نقاشی ایرانی همینطور که می دانید ما الان دنیا رو سراسر در جنگ و ظلم و جول ریزی میدانیم و نیازی به این نداریم که از دنیای خیال و بهشتی صحبت کنیم که دیگر کمتر کسی به ان اعتقاد دارد. و خیلی از نمونه های به این شکل یافته الان کمتر در مورد حرام بودن نقاشی و موسیقی درگیری دارد مثل امام محمد غزالی که معتقد موسیقی برای همه ی افراد جامعه حرام نیست ما الان می توانیم فیگور رو به صورت رعال اضافه کنیم به این هنر. البته با در نظر گرفتن فانتزی و استریل کردن فرم ها در مورد روشنفکران دینی از مولوی و حافظ باید سخن گفته شود و اینکه فقط خواندن و متن ان کافی نیست و دانستن اعتقادات این عزیزان تاثیر فراوانی بر نقاشی ایرانی خواهد گذاشت.

هنرمند باید جامه ی اثرش را بر قامت جامعه و دنیایی که درآن زیست می کند بدوزد و این خلاصه تمام حرف های بنده است.
همواره تجربیات و مصارف جدید اول با طرد و حذف روبرو شده اند و بنده هم ابایی از این ماجرا ندارم و در ادامه همیشه به سمت پذیرش و آمیختگی با داشته هایی کهن و در نتیجه پذیرفته شدن از سمت صاحبان تفکر پیش می رود. نگارگری ایران دچار آشفتگی و سردرگمی ست از نظر ظاهری(طراحی شناخت آناتومی،حس،رنگ،کمپوزیسیون و….) و از نظر باطنی(مفاهیم و موضوعات انتخابی هنرمند و …) و درمان این دو بیماری و آشفتگی تنها با مطالعه در زمینه های مختلف فلسفی،دینی،جامعه شناسی،آشنایی با نظریات نو اندیشان دینی و ….. و همچنین کارعملی(طراحی و مطالعات ترکیب بندی و ….)امکان پذیراست. هنرمندان ایرانی در ادوار گذشته در دربار پادشاهان مشغول به کار بوده اند و جیره خور خوان فلاسفه و عرفا تحت تاثیر فتاوای فقها قلم می راندند و به منظور خوش آیند اینان این هنر را دچار حذف و اضافاتی گاه دلنشین و دل فریب و پذیرفته از سوی آزاداندیشان کرده اند و گاه دل آزار و غیرقابل قبول . نداشتن پرسپکتیو و سایه روشن ایجاد این نوع از فانتزی و اغراق در این هنر مورد استفاده قراردادن این هنر در کتابت و کتاب ارایی متون عرفانی و ادبی و دینی و ….. همه از این دست حذف و اضافات یا بهتر است بگوییم تاثیرات است. همانطور که می دانیم به دلیل برخی از فتاوای فقهی هنرمند سعی در استریل کردن فرم ها می نمود تا از واقعگرایی و آلوده شدن این هنر جلوگیری کند و استفاده از این هنر در کتاب آرایی باعث بالارفتن سوادادبی و مذهبی هنرمند و درک بهتر دنیایی که درآن زندگی می کرد می شد این هنرمند در بازی برای خوش آیند پادشاه ناگذیر فقر و درماندگی و بیماری و جنگ را در جامعه ی خویش نادیده می گرفت و کمتر به آنها می پرداخت. دنیایی سرایر سفارش و آرامش و ملاحضه و محاصره و پذیرفته شدن این دنیا از طرف هنرمند که اغلب تحت تاثیر عرفان این پذیرش شکل می گرفته دنیایی بوده است که هنرمندان از طول تاریخ این هنر با آن زندگی می کرده اند و این جهان بینی هنرمند را شکل و قوام می بخشد و به مرور زمان خروجی ای که از این هنرمند صادر می شود چیزی است که ما آنرا می بینیم و به عنوان هنرایرانی و اسلامی می پذیریم اماهنر برای همیشه در این دنیا باقی نماند و به مرور زمان هنرمندان و هنرشان به استقلال تقریبی هدایت شدند خارج شدن هنرمندان از دربارها و در نتیجه خارج شدن این هنر از کتاب آرایی دینی و ادبی و مذهبی و ارایه ی این هنر به صورت تابلوهایی مستقل محصول و معلول این علی به نام زمان بود. این آزادی و استقلال تاثیرات مفید و نامفیدی برای هنرمند این عرصه به ارمغان آورد که دوری از فضای ادبی و دینی و جداماندن هنرمند از روند فرهنگی و علمی و دینی دوران خود و منزوی شدن این هنر و هنرمندان از نامبارک ترین و نامفیدترین و آزاردهنده ترین تاثیرات این امر بود حال با هنرمندی مواجهم که در گوشه ای نشسته و نه میلی به مطالعه دارد و نه کششی به کار در هیچ یک از رخدادهای فرهنگی و هنری که تا پیش از این یکی از ارکان آنها بود شرکتی داده نمی شود لازم به ذکر است که تغییرات دیگر از جمله چاپ و گسترش ان روابط با دنیای پیرامون و کشورهای همسایه و غیرهمسایه و عوض شدن طرز تفکر مردم است به هنر (همین علاقه مندی مردم به چیزهای واقعگرایانه هنر که در دوره قاجار شاهد بیشتر شدن آن هستیم ) به این انزوای مخرب کمک بیشتر کرد این جداماندگی و تبهر هنرمند ایرانی اسلامی تنها به دست خود او و با سعی و تلاش و دویدن به دنبال این کاروان فرهنگ و هنر که با جاهن پیوند خورده و بسی جلوتر از قبل در حال جدایی و فاصله گرفتن است امکان پذیر می شود هنرمند ایرانی اسلامی با سعی در مطالعه جنبه های مختلف جامعه امروز آشنایی با نظریه های جدید روانشناسی و جامعه شناسی و فلسفه و عرفان آشنایی با فتاوای فقها نظریه های جدید نو اندیشان دینی نظریه های مدرن و پست مدرن مطالعه و مشاهده ی آثار مختلف (آثاری که تحت تاثیر این هنر و فرهنگ بر اروپا و آمریکا ایجاد شده اند) و کار بسیار می تواند خود را از این تبهر انزوا نجات دهند در غیر این صورت لاتمکین ادوار شاهد همین روند رو به ضعف و زوال خواهیم بود تاجایی که از دایره هنرمندان بیرون شمرده می شویم و در حلقه صنایع دستی به شمارش می اییم.

استاد رامین مراتی

روش های صحیح تمرین در هنرهای ایرانی(نگارگری)

از آنجا که نقش تمرین در اجرای دقیق و بی عیب و نقص آثارهنری جایگاه مهم و ویژه ای دارد بر آن شدم که تجربیات سال ها تمرین و اجرای هر چه بهتر آثار را در قالب این چند صفحه در اختیار هنرجویان و علاقه مندان به هنرهای اصیل ایرانی قرار دهم. در بحث تمرین درست و بدون اشکال ابتدا دو فاکتور زمان و مکان را مورد بررسی قرار می دهیم.
مکان:بدیهی است که فضا و شرایطی که ما در آن به تمرین بپردازیم باید ویژگی های خاصی را دارا باشد. میز و صندلی مناسب- نور کافی- دمای مناسب- از اصلی ترین ویژگی های محل تمرین می باشند.
((نکاتی که در ادامه بدان می پردازیم در راستای بدست آوردن نهایت تمرکز هنگام تمرین است که در ادامه از اهمیت آن خواهیم گفت))
میزمناسب برای تمرین باید وسعت کافی داشته باشد،اندازه و ارتفاع مناسبی را دارا باشد. میزهای شیب دار به شرط استاندارد بودن مناسب می باشند.
صندلی حتی الامکان باید طبی باشد به طوری که پشتی صندلی بتواند گودی کمر را پر کند و قابلیت تنظیم ارتفاع را دارا باشد. چرخدار بودن صندلی در صورتی که چرخ ها قابلیت قفل شدن داشته باشند مناسب هستند.
میز و صندلی باید درجایی از اتاق قرار بگیرند که نور مناسب را در بیشترین ساعات روز و تمرین دارا باشند.
بهترین نور،نور غیر مستقیم طبیعی است که از پنجره اتاق نیاز ساعت ها تمرین را برآورده کند.
بدانید که تمرین در نور کم می تواند به چشم ها و ستون فقرات شما در دراز مدت آسیب های جدی وارد کنند. درصورت نبود نور کافی می توانید از ترکیب نورهای سفید و زرد استفاده کرده ترکیب این دو شباهت زیادی به نور طبیعی دارند.
دمای محل کار شما نباید گرم و سرد باشد معمولا بین 20تا 24 درجه دمای مناسبی است. محل کار باید شما را برای انجام تمرین به وجد بیاورد پس از گل و گیاه مورد علاقه کتاب ها و تصاویری که بتوانند شما را سر ذوق بیاورند پیشنهاد می شوند. در همین خصوص نکته ی تاریخی جالبی وجود دارد. فردوسی بزرگ در اتاقی مشغول به خلق شاهنامه بوده که نقاشی های حماسی از داستان های کتاب زینت بخش اتاق بوده و نکته جالب تر اینکه نقاشی ها هر چند روز یک بار عوض می شوند تا دیدن این تصاویر بتواند طبع شعر فردوسی را شکوفا کند.
پس نتیجه می گیریم که قبل از تمرین باید اتاق کار مناسبی را با ویژگی هایی که بر شمردیم فراهم آوریم چرا که ما بیشترین زمان ممکن را در این محل مشغول به تمرین خواهیم بود.
زمان: در واقع هنرجو باید بهترین زمان روز خود را پیدا کند پیشنهاد می شود اولین ساعات صبح مناسب ترین زمان است چون با استراحت شبانه مغز شما هم کاملا استراحت کرده و در مجموع تمرکز کافی برای تمرین وجود دارد. حتما باید تمرین شما روزانه باشد و باید به ساعات شروع تمرین عادت کنید. از تمرین کردن در ساعات مختلف که معمولا اتفاقی پیش می آید و در جایی غیر از محل تمرین خودتان اجتناب کنید.
میزان تمرین مسیًله ایست که هنرجوها باید به آن توجه ویژه داشته باشند از آنجا که شما هر چقدر در هنرهای ایرانی بخصوص نگارگری پیش بروید برای بدست آوردن تکنیک ها و نکته ها نیاز به تمرین بیشتر می دارید پیشنهاد می کنیم تمرینات روزانه خود را از هر مقداری که شروع می کنید سعی کنید هر روز بین 5 تا 10 دقیقه به آن اضافه کنید تا به حداقل روزی 8ساعت برسد. یقینا تمرین بیشتر از 8ساعت بسیار مفیدتر است.
همانطور که بسیاری ازشما میدانید و در گذشته اساتید بنام بارها اشاره کرده اند تمرین چندنوع است(مشق نظری-مشق عملی-مشق خیالی). معمولا هنرجوهای عزیز تمایل زیادی به مشق عملی دارند که البته جذاب تر هم هست ولی پرداختن به مشق نظری که پیامد آن مشق خیالی هم می باشد بسیار مهم است. قطعا در هنرهای بصری چشم و دیدن نقش مهم و بزرگی را در درک مفاهیم و اصول ایفا می کنند. پس مشق نظری و دیدن اثار و سرمشق های اساتید به شکل جدی بسیار حایًز اهمیت است. لازم به ذکر است که تفاوت هست بین نگاه کردن و دیدن. در واقع شما باید آثار و سرمشق ها را با دقت ببینید تا بتوانید نکته ها را کشف کنید ولی نگاه کردن گذرا و لحظه ای به کار نخواهد آمد. با دیدن درست و زیاد تصاویر از حافظه کوتاه مدت شما به حافظه دراز مدت شما منتقل خواهند شد و دسترسی شما را به آرشیو نقش ها و طرح ها و مفاهیم ساده تر می کند. پس از مشق نظری در هر مرتبه باید نکات دریافت شده تمرین شوند که این همان مشق عملی است. ولی بعد از سالها ممارست و مشق ازروی آثارمتقدمین نیازبه خیال پردازی وتصورهست،شماقبل ازاینکه نقش یاطرحی رابوجودبیاوریدآنرادرذهن خودساخته باشیددرواقع مشق خیالی دراین مرحله به کارمی آید. درنهایت سعی کنیددررشته موردعلاقه خودفقط صرفایک مجری نباشید.سعی شودباتکیه به نکاتی که معلم مطرح میکند و تمریناتی که برای شمادرنظر می گیرد خودشماهم درحوزه های پژوهشی مثل تاریخچه ی آثاردردوره های مختلف وتنوع آنهاوتفاوت سبک هاومکتب ها ورود کنید تادانش لازم و کافی را بدست بیاورید که انگیزه و اشتیاق ارایًه کارسخت تمرین از همینجابوجود می آید.
تمرینات خودراباتوجه به نکات گفته شده سروسامان دهید باخودقراربگذارید که درزمان مشخص شده بهترین و باکیفیت ترین تمرینات را انجام دهید.
نتیجه گیری و موفقیت شما دربرنامه ریزی و انجام همه کارهای لازمه است.
درآخرپیشنهادمیکنم سعی کنید هرجلسه کلاس را به شکلی برگزار کنید که درسهای جدید کلاس را قبلا مرور کرده باشید. درواقع سعی کنید که یک جلسه از کلاس جلوتر باشید.

باآرزوی موفقیت رامین مراتی

سهیلا اسکندری
استاد سهیلا اسکندری

15سال است در محضر این هنر و اساتید این رشته زانو زده ام و در امر یادگیری و آموزش گرفتن و آموزش دادن به شیوه صحیح انجام وظیفه می کنم. این روزها دغدغه مردمان کشور عزیز ما استرس های روزمره و دورشدن از پرداختن به هنر و هنرمند می باشد که این وظیفه ما مسیولین هنراست که با نگاه تازه و ویژه ای از جوانان علاقه مند دعوت کنیم تا بتوانیم کمی از استرس های این روزگار را از دوش مردمان سختکوش دیارمان برداریم. ما تاریخچه های باارزشی از نگارگری کشورمان داریم که بی شک گویای نگاه و حس هنری و اصالت و روح بلند هنرمندان در زمان های مختلف بوده که این هنر سینه به سینه به ما رسیده تا به این دوره از زمان. نگارگری جدید ماهیتا نگاه به گذشته دارد اما هنرمندان متعلق به این جریان به طرق مختلف کوشیده اند که کارشان با سلیقه زمان سازگار سازند در نتیجه به مرور برخی ویژگی های متمایز در نگارگری جدید بروز کرده است هرچند فرهنگ های بیگانه تاثیر بسیاری بر فرهنگ ایران گزارده ولی هنر ایرانی بیانی کاملا ملی دارد. هنرمندان پدیده ها را آن چنان که خود می پسندند نه آن گونه که در واقع بود تصویر می کردند. با توجه به قرار گرفتن شهر نمونه مان قزوین در بهترین دوره های هنری در ایران که شناسنامه درخشنده ای در هنر نگارگری این مرز و بوم دارد به خود بالیده و ناتمام تلاش و کوشش که وظیفه خود می دانم برای احیای مکتب قزوین می کوشم تا بتوانیم این مکتب گرانقدر که نزد ما و آیندگان امانتی باارزش است را دوباره زنده کرده و با تلاش نگارگران شهرما این امر مهم را به خوبی انجام داده و برای آیندگانمان سندی گرانبها میراث بگزاریم برپایی این نمایشگاه گام اول برای این همبستگی بین دو هنرمندان نگارگر شهرمان بوده که انشالله به پشتوانه این سرمایه های باارزش بتوانیم شهری هنرمند پرور و هنر دوست داشته باشیم و شاهد روزهای پر جنب و جوش جشنواره ها باشیم . هدف از دعوت مهمان های ویژه این نمایشگاه شناساندن قدرت های یک هنرمند به دوستان علاقه مند بوده که بتوانند با تمام توانایی هایی که از خداوند متعال هدیه گرفته اند به نحو احسن استفاده کنند و شکرگزار این همه نعمت باشند. مهمان ویژه ما اسد فقیهی که با گذشتن از مرزهای متداول در نگارگری و نگاه تازه به این هنر را بتوانیم تجربه خوبی برای دوستان علاقه مند فراهم کرده تا بتوانند با زمان حال خود و روح ایرانی که دارند قلم زده و طرحی نو بیافرینند.

بیشتر